weinigwoorden.nl

Erfurt aan de Stammbahn, met Gründerzeit en Bauhaus

Submitted by Luuk on Sun, 09/15/2019 - 00:16

De Thüringer Stammbahn is het zuidelijke deel van de hoofdverbinding per spoor tussen Kassel en Halle (Saale). Een belangrijke verbinding kortom tussen westen en oosten van Duitsland. Al enkele jaren fascineert dit traject me. In stukjes en beetjes reis ik dit traject af. En, ik moet zeggen, ik heb me nog niet verveeld. Het landschap is niet spectaculair, maar aangenaam licht glooiend. Nonchalant zijn kerkjes, gebouwen, schuurtjes en bijgebouwen  door het landschap heen gestrooid. Ogenschijnlijk zonder verdere diepe gedachten, maar  juist die achteloosheid spreekt mij aan.  En niet te vergeten, de stationsgebouwen. Soms raas je er voorbij, soms stopt de trein, soms passeert die in sukkeltempo een vergaan stationnetje.

De reis heeft voor mij een zangerige melancholieke klank. Dat heeft er zeker mee te maken dat ik de reis immer nog maakte wanneer het landschap in beginnende herfstkleuren was getooid. Maar, ook zeker speelt een rol dat de plaatsnamen onderweg zintuiglijk en mentaal prikkelen. Ze roepen een sfeer van vergane glorie op, een vage herinnering aan andere, vaak betere, tijden, een prettige imperfectie. Maar ook een gevoel van een zekere grootsheid, verloren gegaan in de malende machines van tijd en politiek. Maar verzet je maar eens tegen de trits Eisenach, Gotha, Weimar, en toch ook Erfurt. Ik bezwijk elk jaar.

Gotha, Weimar en Eisenach deed ik al eerder aan. Erfurt nog niet. Dit is overigens ook veruit de grootste stad in dit rijtje. En de hoofdstad van Thüringen. Erfurt is een ingetogen stad. De compacte binnenstad is strak omsloten door een ringweg, de Yuri Gagarin Ring. Overigens, begrijp ik, een tracé dat al vanaf 1900 bestaat, maar in de jaren zestig vorige eeuw is opgewaardeerd tot een volwaardige ringweg met een klinkende naam. Wat mij aanspreekt in deze steden in voormalig Oost-Duitsland is dat het geen picture postcards zijn. Het stadsbeeld  is onaf, her en der onbegrijpelijk, soms ronduit lelijk.

Maar, Erfurt nadert toch wel een zekere graad van perfectie. Binnen de ring etaleert Erfurt een opvallende Middeleeuwse schoonheid. Aan de rand van de binnenstad, aan de westzijde, de Dom en de grote katholieke kerk. Zoals dat hoort torent dit ensemble hoog boven de stad uit. Een trap vanaf de markt geeft toegang tot deze religieuze enclave. Direct daarnaast bevindt zich de hooggelegen citadel. Al met al een stukje stad dat nog niet af is, en waar spectaculair verbetering kan worden bereikt.

En zeker, het moet gezegd, de stad beschikt over een aantrekkelijke levendigheid. Ondanks het feit dat de algemene en befaamde universiteit voor deze stad in 1816 verloren ging. Wat resteerde is dat na de Duitse hereniging een romp universiteit in Erfurt ontstond die zich vooral richt op de sociale wetenschappen. De theologie is verdwenen. Voorname trekpleister van de stad is de Krämer Brücke. Een stad die de oevers van de wilde Gera met elkaar verbindt over een lengte van 130 meter. De brug is bebouwd met woningen en winkels. Enkel aan de buitenzijde is waarneembaar dat het een brug is. Die Gera laat op vele plekken haar invloed gelden. En klaarblijkelijk moest de woeste stroom in de stad getemd worden. Daarom is er op 200 meter van de authentieke stroom een gekanaliseerde versie gegraven. Dat maakt dat je geregeld een stroom of stroompje oversteekt. De oevers van de ongetemde versie zijn redelijk ver in noordelijke richting te volgen.

In steden fascineren mij de overgangen en contrasten. Mooi, lelijk, arm, rijk, groen, steen en ga zo maar door. Eén van mijn oude hypotheses is dat in het oosten van steden zich vaak de armere buurten bevinden. Nu, dat is niet zo. Maar wel in Erfurt! Dat valt vooral op wanneer je eerder de buurt rondom het Stadspark hebt bezocht. Een buurt ten zuiden van het hoofdstation. De Löbervorstadt. Prachtige panden uit de Gründerzeit. Met tierelantijnen, gietijzeren balkonnetjes, fraaie entrees, hoge ramen. Deze panden ademen een weldadige rust uit.  Ze lokken een verlangen uit naar groen, rust en weinig lawaai in de buurt. Hoewel, historisch  gezien, de Gründerzeit natuurlijk de aanzet vormde tot industrialisatie, verstedelijking en veel drukte. Het lijkt soms de laatste oprisping van individualiteit tegen de massaliteit en eenvormigheid van het industriële tijdperk. Aan alles voel je dat het hier aangenaam wonen is. Het iets hoger gelegen Stadspark vormt een aangenaam plek om je te verpozen. Het hoofdstation is dichtbij. En, de prijzen van het onroerend goed zijn ongetwijfeld aan de hoge kant.

En zoek je het contrast? Je wordt op je wenken bediend. Amper twee kilometer verderop, aan de oostzijde van de binnenstad, tref je het Hanseviertel aan. Een in de jaren twintig van de vorige aangelegde woonbuurt. Maar in een geheel andere stijl en vorm dan de Löbervorstadt. WO I vormde hierbij grofweg de cesuur. De woningnood daarna vormde voor de gemeente Erfurt aanleiding zelf de bouw van woningen ter hand te nemen. Dat gebeurde in het oosten van de stad. En je treedt daar een geheel andere wereld binnen. Eenvormigheid is hier troef. Er lijkt een taboe op onderscheid en individualiteit te staan. Lange  op het oog eentonige woonblokken in randbebouwing sluiten binnenterreinen af. Balkons zijn vaak op die binnenterreinen georiënteerd. Massaproductie van gelijkheid. En het verveelt mij niet.

Ik hou wel van die repetitie. Je zou wat aanmerkingen kunnen maken op de staat van het onderhoud. Dat kan echt beter. Maar de sobere details. Om te smullen. De entrees, her en der uitgevoerd in prachtige baksteenpatronen. De mooie hoekpartijen. De kleine subtiele verspringingen in de gevelwand. Ja, ik hou ervan. En op de een of andere wijze leidde mijn fiets me naar deze wijk. Ik had me er niet op voorbereid. Maar onweerstaanbaar zette ik koers naar het oosten van de stad. En zo krijg je onder aan de streep toch weer een heel ander beeld van Erfurt. Ik bedoel maar, welk beeld neem je mee op terugreis? De pittoresk, kleinschalig krioelende Altstadt, de trotse voorname stadsdelen uit de periode na 1870, of juist de volkswoningbouw uit de jaren twintig met een sterk Bauhaus aroma? Over het algemeen betrap ik me er zelf op dat ik de binnenstad gezien wil hebben, geniet van de panden uit de Gründerzeit, maar bovenal gefascineerd ben door de verhalen achter de volkswoningbouw. En het Hanseviertel in Erfurt was een buitengewoon prettige toegift op een toch al aangenaam verblijf. De terugreis kon worden aanvaard.

Main menu

You are here

weinigwoorden.nl