weinigwoorden.nl

WO I en de noodlottige geschiedenis van Duitsland

Submitted by Luuk on Mon, 05/06/2019 - 10:34

Hoe anders had de geschiedenis van Duitsland kunnen verlopen wanneer onze Oosterburen

zich niet in die noodlottige Eerste Wereldoorlog hadden gestort? Dat is kort gezegd het thema in het zeer lezenswaardige boek van Patrick Dassen: ‘Sprong in het duister; Duitsland en de Eerste Wereldoorlog. Het werk stamt uit 2014. En laat zich prettig samen lezen met het fameuze boek van Christopher Clark: 'The Sleepwalkers; how Europe went to war in 1914'. Die vraag van Dassen is uitermate boeiend. Vooral dient zich de kwestie aan of Duitsland intrinsiek door karakter en ligging in Europa voorbestemd was om een van andere landen afwijkend positie in de Europese geschiedenis in te nemen. Een positie die uiteindelijk leidde tot WO II en de daarmee verbonden gruwelen. Kortom, zou het nationaalsocialisme ergens diep in de genen van Duitsland verborgen liggen?  En dat zou conform die redenering teruggaan tot het Tweede Keizerrijk van 1871 tot 1918. Daarin zouden al de kiemen aanwezig zijn van een autoritair en nationalistisch Duitsland. Het is mooi dat  Dassen er even is voor gaan zitten. En de moeite neemt om behoorljik overtuigend aan te tonen dat Duitsland even goed een andere richting in had kunnen slaan.

Feitelijk betoogt Dassen dat in Duitsland tot 1918 twee nogal verschillende opvattingen respectievelijk stromingen naast elkaar bestonden. En dat onze Oosterburen uiteindelijk richting nationaalsocialisme koersten  was niet voorbestemd. En lag niet per definitie besloten in een Duitse autoritair en nationalistisch karakter. Autoritaire trekken, een nostalgisch verlangen naar een ‘Volksgemeinschaft’ waren best wel aanwezig in dat Tweede Keizerrijk. Maar even goed waren in Duitsland na 1871 sporen aanwezig van een progressieve verzorgingsstaat. Die parallelle samenlevingen worden erg fraai door Dassen beschreven. En zo kon Duitsland links of rechtsaf gaan, maar geen van beide richtingen stond deterministisch vast.

De Eerste Wereldoorlog is wel van enorme betekenis voor Duitsland geweest. Dat maakt Dassen wel heel erg duidelijk. De nederlaag, het verwerken daarvan en de Vrede van Versailles droegen aanzienlijk bij aan gevoelens van revanchisme bij invloedrijke rechts conservatieve groepen in de Duitse samenleving. En die invloed valt niet weg te cijferen in de Duitse historie. Maar, zo stelt Dassen, aan die Duitse geschiedenis is niets onontkoombaars geweest. Het kon meerdere kanten op. En het ging faliekant de verkeerde kant vanaf 1933. Als belangstellende leek kan ik met die analyse behoorlijk uit de voeten.

Maar dan toch, die WO I, wat een waagstuk is dat geweest! En wat oefende die WO I een invloed uit op het verloop van de geschiedenis. Waarom maakte Duitsland die sprong in het duister? Waarom die drukte, die opgejaagde stemming? Om de bondgenoot Oostenrijk te plezieren? Of omdat het leger stond te trappelen? Er komt veel emotie en gevoel bij kijken. Vervolgens is het wel onomstotelijk zo dat WO I de Duitse geschiedenis in de richting van het nationaalsocialisme duwde. Niet noodzakelijkerwijs, maar de onverwachte nederlaag was wel een voorwaarde voor alle ellende die later zou komen. En als je dan in Christopher Clark leest wat nu de aanleiding voor die vreselijke oorlog is geweest. Je verstand kan er niet bij. Want het aardige van Clark zijn boek over de slaapwandelaars is dat hij zich richt op de ‘hoe’ vraag. Niet zozeer de inhoudelijke onenigheden belict. Maar vooral stilstaat bij de kwestie ‘hoe’ gebeurtenissen zich ontrolden.En hoe lullig kan dat gaan.

Ik weet. Aandacht voor detail kan verlammend zijn. Ik heb er geregeld last van. Nu las ik met rode oortjes  in dat  meer dan voortreffelijke boek van Christopher Clark keer op keer de bladzijden 367 tot 376. Murder in Sarajevo. Je gelooft je ogen niet! Ik neem voetstoots aan dat de geopolitieke consequenties van Sarajevo enorm zijn geweest. Landen zijn in diepe afgronden gestort, generaties geëlimineerd, loopgraven perforeerden de aarde. Maar wat over de moord, eigenlijk de twee moorden zelf?  

Zeven terroristen waren gelijker tijd in Sarajevo. Wist u dat? Nou, zij wisten dat wel, van elkaar. Maar de een na de ander faalde. De eerste would-be aanslagpleger deinsde terug voor de gevolgen, bevroor van angst. De volgende wierp een bom. Deze  bom kaatste via de hand van de aartshertog onder de volgauto waar ze alsnog explodeerde. Er vielen enkele gewonden. De bommenwerper slikte zijn cyaankali in en sprong vanaf de brug de vermeende  rivier in alwaar hij met zijn hoofd op een keiharde zandbodem sloeg. Bewusteloos kon hij worden ingerekend. De cyaankali was bovendien van inferieure kwaliteit. Een volgende terrorist besloop met revolver de aartshertog in de auto en schrok zo van de aanwezigheid van een vrouw, Sophie de echtgenote van Franz Ferdinand, dat hij pardoes zijn revolver inleverde. Monty Python kan hiermee zo weer het theater in!

De aartshertog zelf was koelbloedig: ' Laat ons doorgaan met het programma' en reed door naar het raadhuis. Vervelend voor hem was dat aan het reeds imposante foutenfestival nog één, en wel een vrij fatale, slordigheid werd toegevoegd. Retour rijdend ging de aartshertog ervan uit dat het hospitaal zou worden bezocht alwaar hij met Sophie gewonden van de aanslag eerder die dag zou bezoeken. De chauffeur wist dat niet en sloeg de verkeerde weg in. Hij moest terug, achteruit manoeuvrerend en toen sloeg Gavrilo Princip toe. Hij schoot het echtpaar neer. 'Ga niet dood' mompelde Franz Ferdinand tegen zijn vrouw, 'blijf in leven voor onze kinderen' . We kennen de afloop.

Wat een bizarre geschiedenis! En mooie boeken trouwens!

Main menu

You are here

weinigwoorden.nl