weinigwoorden.nl

Aardappelsoep en de Duitse republiek

Submitted by Luuk on Fri, 05/05/2017 - 11:09

Drama en komedie kunnen zomaar elkaars buren zijn. De totale ineenstorting van Duitsland in november 1918 is uiteraard hoofdzakelijk een koningsdrama in het groot. Wat

  

kan er in enkele uren veel gebeuren. De Duitse legerleiding ruikt onraad (lees, een naderende nederlaag) en geeft schichtig de macht terug aan een burgerlijke regering. De straten in de hoofdstad Berlijn stromen vol met verontruste en verontwaardigde arbeiders. Het treintraject tussen Hamburg en Berlijn wordt opgebroken om te verhinderen dat boze matrozen uit Kiel zich bij het straatgewoel in Berlijn voegen.

En zo is de chaos in Berlijn compleet. Linkse activisten bevolken de straten en zetten koers naar de Rijksdag. De keizer verdwijnt stilletjes uit beeld. En de legerleiding beklaagt zich over tekortschietende steun van de politici. En de linkse partijen liggen vooral met elkaar overhoop. Want, wat moet er nu gebeuren? De keizer is nu wel van het toneel verdwenen, maar wat komt er voor Wilhelm II in de plaats?

  

De leider van de sociaaldemocraten, Friedrich Ebert, zag het liefst een constitutionele monarchie. Best wel een slimme goocheltruc. De symbolische macht berust bij de monarch, maar de effectieve, ietwat verscholen, macht rust bij de kanselier. Maar op straat, en onder leiding van Karl Liebknecht, leek er een voorkeur te ontstaan voor een republiek naar Russisch model.

En zo golfde Berlijn op vurige emoties door die november dag in 1918. En had Philip Scheidemann, zeg maar de tweede man van de sociaaldemocraten, zich een weg gebaand naar het restaurant in de Rijksdag. De hectiek op straat had hem uitgeput en hij had zin in zijn bordje hete aardappelsoep. Hij was net begonnen dit lekker op te lepelen toen partijgenoten het restaurant binnenstormden en erop aandrongen dat hij het volk zou gaan toespreken vanuit een venster van de Rijksdag.

  

Op dat moment van deze lange veelbewogen dag ontbrak misschien even de scherpte. Of misschien was hij met zijn gedachten bij zijn aardappelsoep. Hoe dan ook, hij schoof een raam open en sprak impromptu het massaal toegestroomde volk toe. En hij riep, beneveld door zo’n grote menigte, dat het een klotentijd was geweest en sloot af met de opzwepende woorden, de monarchie is dood, leve de republiek. En zette zich vervolgens tevreden achter zijn soep.

En zo ontstond, als het ware tussen twee happen aardappelsoep door, de republiek Duitsland. Friedrich Ebert nam dit tandenknarsend waar. De schermutselingen tussen de radicalen en gematigden ter linkerzijde waren nog lang niet voorbij. Maar wel was de monarchie plotsklaps verdwenen.

         

En zo lopen de grote en de kleine geschiedenis moeiteloos in elkaar over. En volgen drama en komische voetnoot elkaar ook rimpelloos op. 

http://architekturmuseum.ub.tu-berlin.de

  

Main menu

You are here

weinigwoorden.nl